Η οξεία, ο τόνος και το Κοζανιτολόγιο

Η προβληματική δήλωση του τόνου ανήκει στις μεγάλες εκκρεμότητες της γλωσσικής πολιτικής του νεοελληνικού κράτους, οπου ουσιαστικά δέ δικαιούμαστε να μιλάμε για γλωσσική ή ορθογραφική «πολιτική», παρα μόνο για γλωσσικές ή ορθογραφικές «πρακτικές».

Σε ορθολογικά πλαίσια ένα κράτος για τέτοιου είδους ζητήματα εφαρμόζει μια πολιτική, δηλαδή ακολουθεί πρακτικές που διέπονται απο τους κατάλληλους κανόνες, αλλα δυστυχώς για τους πολίτες του νεοελληνικού κράτους δέν ακολουθείται κάποιο θεωρητικό πλαίσιο και οι γλωσσικές και ορθογραφικές επιλογές του επίσημου κράτους είναι λίγο-πολύ ευκαιριακές.

Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] του Α.Π.Θ., στο πλαίσιο των ετήσιων διεθνών συνεδρίων για τη διαχρονική και διατοπική μελέτη της ελληνικής, διοργανώνει το «Δεύτερο διεθνές συνέδριο για την ετυμολογία της ελληνικής γλώσσας: ελληνική και βαλκανική ετυμολογία» στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2018, στη Θεσσαλονίκη.

«Κοζανιτολόγιο: Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (2017)», του Χριστόδουλου Χριστοδούλου

Με τον τόμο αυτό παραδίδεται στη δημοσιότητα το Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (ΛΚΙ), το λεξικό του βόρειου ιδιώματος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην πόλη της Κοζάνης.

Το ΛΚΙ αποτελεί το πρώτο του είδους του για τα κοζανίτικα και βλέπει το φώς της δημοσιότητας δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου αυτοτελούς κοζανίτικου γλωσσαρίου, που είχα την τιμή και τη χαρά να δημοσιεύσω με τη χρηματοδοτική στήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης.

ΙΝΣ: Το πρώτο διεθνές συνέδριο για την (ελληνιστική) κοινή, τις κοινές και την κοινή νεοελληνική [ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ, ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ & ΒΙΝΤΕΟ]

Το Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ίδρυμα Μ. Τριανταφυλλίδη] του ΑΠΘ, στο πλαίσιο των ετήσιων διεθνών συνεδρίων για τη διαχρονική και διατοπική μελέτη της ελληνικής γλώσσας, διοργανώνει το «Πρώτο διεθνές συνέδριο για την [ελληνιστική] κοινή, τις κοινές και τη διαμόρφωση της κοινής νεοελληνικής» στις 3 και 4 Νοεμβρίου 2017, στη Θεσσαλονίκη.

Το Συνέδριο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του κορυφαίου Έλληνα γλωσσολόγου Μιχάλη Σετάτου (1929-2017), που διετέλεσε μέλος του ΔΣ του Ινστιτούτου από το 1973 μέχρι τον θάνατό του.

«Ιδιώματα Βεντζίων Γρεβενών: μορφολογικές-μορφοσυντακτικές παρατηρήσεις», του Νίκου Ντάγκα

Η παρούσα εργασία του Ν. Ντάγκα εξετάζει το βόρειο ιδίωμα της περιοχής των Βεντζίων Γρεβενών σε μορφολογικό-μορφοσυντακτικό επίπεδο.

Το διαλεκτικό υλικό προέρχεται απο επιτόπια έρευνα που πραγματοποιήθηκε κατα βάση στο χωριό Σαρακήνα  και συμπληρωματικά στα χωριά Δίπορο, Ιτέα, Κνίδη, Νεοχώρι και Παλαιοχώρι.

«Ιδιώματα Βεντζίων Γρεβενών: διαλεκτική συρρίκνωση», του Νίκου Ντάγκα

Ο Νίκος Ντάγκας στην εργασία του αυτή ασχολείται με το φαινόμενο της διαλεκτικής συρρίκνωσης στο βόρειο ιδίωμα της περιοχής των Βεντζίων Γρεβενών.

«Σιατιστινό γλωσσάρι», του Μιχαήλ Χατσιούλη

Μιχαήλ Γ. Χατσιούλης, Γλωσσάριο σιατιστινής ντοπιολαλιάς (νέα έκδοση) & κουδαρίτικα (συνθηματική ομιλία των Σιατιστινών μαστόρων της πέτρας), Σιάτιστα 2012.

Πρόκειται για την καινούργια έκδοση του σιατιστινού γλωσσαρίου του Μ. Γ. Χατσιούλη.

Καλιανιώτικο γλωσσάρι

Στην παρούσα ανάρτηση δίνεται το σύντομο καλιανιώτικο γλωσσάρι απο την εργασία του διαχειριστή για το ιδίωμα της Αιανής Κοζάνης, που δημοσιεύτηκε στα Ελιμειακά.

Μικροβαλτινό λεξιλόγιο

Η παρούσα συλλογή βασίστηκε στο βιβλίο με τον τίτλο Μικροβάλτου περιλειπόμενα, έργο του αρχιμανδρίτη Νικηφόρου, κατα κόσμον Νικολάου Μανάδη, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μικρόβαλτο.

Ο συγραφέας βασιζόμενος στην προσωπική του συλλογή και τις αφηγήσεις της μητέρας του συνέταξε ένα έργο που όχι μόνο έχει μεγάλη ιστορική και λαογραφική αξία για το Μικρόβαλτο και τη γύρω περιοχή, αλλά έχει μεγάλη αξία και απο γλωσσική άποψη, καθώς το δεύτερο μέρος του είναι γραμμένο σχεδόν αποκλειστικά στο μικροβαλτινό ιδίωμα.

«Η Θιρμανιάης κι του μπλάρ΄», του Θανάση Καραγιάννη

...τουν παρόμοιαζαν «Θιρμανιάη», γιατί όνdηρ’ μέρα  έβριζι Γαμώ τα θιρμανάκια-τ’!

Μόλις ξύπνησι, άναψι [τ’] τζιbούκα, κατέφκι στ’ αχούρ΄, σαμάρουσι d’ Gέσα, ‘μ bέρασι του καπίστρ΄ στου κιφάλ΄, ‘ν έβγαλι απ’ τ’ αχούρ΄ τραβγιούνdα του καπίστρ΄.......................

«Ανέφκιν», του Πέτρου Παπαναούμ

Εν έτει 1935 στην Κοζάνη, τότε που επικρατούσε το «πιδγιά κι κουρίτσια», η μικρή Ρούσα τελείωνε το Δημοτικό.

Με αγάπη για τα γράμματα και δίψα για μάθηση, προσπαθούσε με κάθε δυνατό τρόπο να περάσει στην Εμπορική Σχολή Κοζάνης, που τότε την αποκαλούσαν και «Οικονομικό Γυμνάσιο και Λύκειο», μορφωτικά ό,τι καλύτερο μπορούσε να ακολουθήσει τότε ένα παιδί στην Κοζάνη.

Το ιδίωμα της Αιανής Κοζάνης

Η εργασία εντάσσεται στο πεδίο της νεοελληνικής διαλεκτολογίας και περιέχει μια παρουσίαση του ιδιώματος της Αιανής σε σύγκριση με το ιδίωμα της πόλης της Κοζάνης και άλλα όμορα ιδιώματα, όπως του Λιβαδερού, του Μεταξά και του Τιρνάβου.

Εξετάζεται η προφορά και γραμματικές δομές του ιδιώματος, ενώ στο τέλος δίνεται και ένα γλωσσάρι 245 λημμάτων.

Ιδιώματα Βεντζίων Γρεβενών: φωνολογική περιγραφή», του Νίκου Ντάγκα

Η παρούσα ανακοίνωση του Νίκου Ντάγκα αποτυπώνει το φωνολογικό προφίλ των βόρειων ιδιωμάτων της περιοχής των Βεντζίων Γρεβενών.

Το διαλεκτικό υλικό προέρχεται απο επιτόπια έρευνα που πραγματοποιήθηκε κατα βάση στο χωριό Σαρακήνα και συμπληρωματικά στα χωριά Δίπορο, Ιτέα, Κνίδη, Νεοχώρι & Παλαιοχώρι.

Τα ντόπια βόρεια ιδιώματα μιλιούνται στα χωριά Βάρη, Δίπορο, Έξαρχος, Ιτέα, Κνίδη, Νεοχώρι, Παλαιοχώρι, Πιστικό, Πόρος, Πυλωροί, Σαρακήνα. Δέ μιλιούνται στα χωριά Αγαλαίοι, Κέντρο, Λαγκαδάκια, Μικροκλεισούρα, Νησί, Ποντινή, οπου με την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 εγκαταστάθηκαν Πόντιοι και Μικρασιάτες πρόσφυγες.

Τα Βόρεια Ιδιώματα της (περιοχής της) Καστοριάς: η θέση τους ανάμεσα στις Νεοελληνικές Διαλέκτους

Η εργασία της Ελένης Παπαδάμου και του Γιώργου Παπαναστασίου (Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών (Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη), ΑΠΘ) αναφέρεται στα ελληνικά ιδιώματα της περιοχής της Καστοριάς και πιό συγκεκριμένα στη θέση τους ανάμεσα στις νεοελληνικές διαλέκτους.

Για την κατάταξή τους χρησιμοποιούνται σά βάση τα εικοσιτέσσερα χαρακτηριστικά που προτείνει ο Τζιτζιλής για την κατάταξη των νεοελληνικών διαλέκτων και κάποια επιπλέον χαρακτηριστικά που δίνουν μιά εικόνα για τα ιδιώματα που χρησιμοποιούνται στην περιοχή της Καστοριάς.

Το ρηματικό κλιτικό σύστημα στη διάλεκτο της Δεσκάτης και των περιχώρων της

Πρόκειται για τη μεταπτυχιακή εργασία της Κωνσταντίνας Βαδάση: η εργασία έχει ένα θέμα απο την διαλεκτική μορφολογία των νεοελληνικών διαλέκτων της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς αφορά το ρηματικό κλιτικό σύστημα του ιδιώματος της Δεσκάτης των περιχώρων της.

Τα τούρκικα περιφραστικά ονόματα

Η μελέτη αφορά τις γλωσσικές επαφές των νεοελληνικών διαλέκτων και αναφέρεται στην ελλειπτική προσαρμογή των τούρκικων περιφραστικών ονομάτων σε ιδιώματα όπως της Κοζάνης, της Σιάτιστας Κοζάνης, της Δόβρανης (Έλατου) Γρεβενών, των Ιωαννίνων, του Μελένικου της ΝΔ Βουλγαρίας και χωριών της Πιερίας, των Σερρών, της Λάρισας και της Καρδίτσας.

Επίσης, γίνονται παραλληλισμοί με αντίστοιχες περιπτώσεις από την κοινή νεοελληνική και άλλες βαλκανικές γλωσσικές ποικιλίες.

Το κοζανίτικο "κλουσαρά" και ο σχηματισμός του

Πώς σχηματίζεται το κοζανίτικο κλουσαρά και τι σχέση έχει με το κλειδαριά;

Τι σχέση έχουν οι λέξεις εικοσάρης, εικοσαριά και εικοσάρι;

Είναι ουσιαστικά ή επίθετα; Σχηματίστηκαν ταυτόχρονα ή σε διαφορετικό χρόνο;

Διορθώσεις και συμπληρώσεις στα "Κουζιανιώτ'κα"

Πρόκειται για ένα παράρτημα στο Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος, όπου διορθώνονται και συμπληρώνονται στοιχεία στη λεξικογραφική εργασία του Χριστόδουλου Χριστοδούλου για το ιδίωμα της Κοζάνης.

Συλλογή λεξιλογικού υλικού

Η μελέτη αφορά τη λεξικογραφία των νεοελληνικών διαλέκτων και ιδιαίτερα τις λεξικογραφικές εργασίες που αναφέρονται σε ιδιώματα όπως της Κοζάνης, της Λόσνιτσας (Γέρμα) Καστοριάς, του Καταφυγίου Κοζάνης, της Ορεινής Πιερίας και της Κρήτης.

Διευκρινίζεται το περιεχόμενο των όρων γλωσσάρι και λεξικό και επισημαίνονται οι ανάγκες της συλλογής γλωσσικού υλικού τοπικών ιδιωμάτων.