«Κοζανιτολόγιο: Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (2017)», του Χριστόδουλου Χριστοδούλου

Με τον τόμο αυτό παραδίδεται στη δημοσιότητα το Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (ΛΚΙ), το λεξικό του βόρειου ιδιώματος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην πόλη της Κοζάνης.

Το ΛΚΙ αποτελεί το πρώτο του είδους του για τα κοζανίτικα και βλέπει το φώς της δημοσιότητας δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου αυτοτελούς κοζανίτικου γλωσσαρίου, που είχα την τιμή και τη χαρά να δημοσιεύσω με τη χρηματοδοτική στήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης.

Πέντε κοζανίτικα κείμενα του Λάζου Κουζιάκη

Στην ανάρτηση αυτή παρουσιάζεται η τελευταία επεξεργασία πέντε κειμένων του Λάζου Κουζιάκη:

[1] Σκΐρκα, [2] Ου θέρους, [3] Ου τρύγους, [4] Τα καζάνια & [5] Ου Βαγγέλτς ου σαλπιγκτής.

Τα κείμενα είναι γραμμένα στο ιδίωμα της πόλης της Κοζάνης και πρωτοδημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του συγγραφέα το 2008, ενώ την επεξεργασία-τους επιμελήθηκε για το Κοζανιτολόγιο ο διαχειριστής.

Τρία κοζανίτικα κείμενα του Γιάννη Βανίδη

Στις 13 Φεβρουαρίου 2015 δημοσιεύτηκαν στο Κοζανιτολόγιο τρία επεξεργασμένα κείμενα του Γιάννη Βανίδη:

[1] Η γκουρτσιά, [2] Αγγλογερμανικά & [3] Η αρμιά.

Τα κείμενα είναι γραμμένα στο ιδίωμα της πόλης της Κοζάνης και την επεξεργασία τους επιμελήθηκε για το Κοζανιτολόγιο ο διαχειριστής, Χριστόδουλος Χριστοδούλου.

Δέκα κοζανίτικα κείμενα του Δημήτρη Βούρκα

Στις 17 Μαρτίου 2016 ολοκληρώθηκε η δημοσίευση στο Κοζανιτολόγιο δέκα επεξεργασμένων κειμένων του Δημήτρη Βούρκα:

[1] Μπαλίτ΄κα κι σιουρδίτ΄κα (Ι),

[2] Μπαλίτ΄κα κι σιουρδίτ΄κα (ΙΙ),

[3] Μπαλίτ΄κα κι σιουρδίτ΄κα (ΙΙΙ),

[4] Μπαλίτ΄κα κι σιουρδίτ΄κα (ΙV),

[5] Άλλους για του νόμπιλ,

[6] Ου Νιάκους κι οι φουτουγραφίις,

[7] Του χιόν΄ κι τα χειμουνιάτ΄κα, 

[8] Ου αρβανίκους,

[9] Ου απόιρας,

[10] Η ιξουστρέφεια.

«Τί εστί γάμος», του Νάση Αλευρά

Ιέκατσαν ουόλ΄ στα θρανία κι στρώθκαν για του γράψιμου. Κι για να τς δουκιμάσν οι τρανοί, άν ιέκαμναν για του ληξιαρχείου, τς ιέβαλαν να γράψν ιένα ψίχα δύσκουλου ρώτ΄μα: Τί ιστί γάμους;

«Δλιά απ' βγάν΄ δικάρις παίνισέ μι», του Νάση Αλευρά

- Δέν τα κάμνου χάζ΄ ιγώ τα «Ζήτου!» κι τα «Μπράβου!». Ιγώ χαλέβου να γλέπου καμιά προυκουπή κι τότις να σι πινέσου. Μι σιουρδίτ΄κα χουριό δέ γιένιτι, ούδι χαΐρ΄ κι προυκουπή γλέπς...

- Άκσι, να σι πώ: άμα δέν ήταν κι οι σιούρδ΄, δέν τα φαίνουνταν οι γνουσ΄κοί...

- Τώρα ουμίλ΄τσις καλά κι μακάρ΄ να σι δώσ΄ φώτισ΄ ου θός, να βάλτς κι’ ισύ μπυαλό. Αμήν!

«Ου τρύγους», του Λάζου Κουζιάκη

Ήρθιν ου Αύγουστους, σώθκαν κι τ’ αλώνια, ιέμασιν ου κόσμους τα γιννήματα κι άμα τσάκσιν λίγου η ζέστα, χίρσαν στ’ αμπέλια να παρδαλίζν τα σταφύλια.

Οι ντραγαταίοι ταίριασαν τς καλύβις κι τς φλάχτρις στα ψηλότιρα τα δέντρα, να μπουρούν να γλέπν όσου μακρύτιρα γένιτι. Ανάρια τα κούτσουρα μ΄ ασπρούσ΄κις μέσ’ στ’ αμπέλια, να μην τα σ΄μαδέβ΄ εύκουλα ου κλέφτς....................

Κουζιανιώτ΄κα κρασιά

Με αφορμή ένα πόστ στον προσωπικό λογαριασμό του Γιάννη Βανίδη στο Facebook, το Κοζανιτολόγιο ασχολείται με τις ονομασίες των κοζανίτικων κρασιών.

«Τα καζάνια», του Λάζου Κουζιάκη

Σώθκιν ου τρύγους, ιέβαλαν οι νοικουκυραίοι τα κρασιά στα βαένια μέσα στα μπουντρούμια, χίρσαν να βράζν κι να μουσκουβουλάει του κάθι σπίτ΄ κι όλους ου μαχαλάς. 

Για να σουθεί καλά η χρουνιά, μιά δλιά είνι ακόμα να φκιάσ΄ ου κάθι νοικουκύρς. Πότι είκουσ΄, πότι τριάντα μέρις, βράζν τα κρασιά κι τα τσίπουρα κι άμα σταματήσν, τα σκιπάζν καλά κι κουντά τ’ Αη Φίλ΄ππα (τότι απ’ βάνν οι νοικουκυρές ‘ν αρμιά για τα γιαπράκια) ανοίγν τα καζάνια κι κρατούν ώς τα Χρστούιννα...

«Η ιξουστρέφεια», του Δημήτρη Βούρκα

Όταν πάινα στου σκουλειό, σάματ΄ μ΄ άφηνις να διαβάζου στου σπίτ΄! Όλου στ’ Βαν.τσιόστρατα κι στ’ Γκουμπλιτσιόστρατα μι πάινις για γλύκα. Θυμάσι ικείν΄ τηλ΄μέρα π’ τσάκουσιν μιά τρανή βρουχή κι γίνγκα μπλιόντα κι οι λάσπις έφταναν ώς τα φτιά μ’ κι δέν ήταν λάσπις αυτές, ήταν άσπρους πηλός κι ακουλνούσιν ου άτιμους... Τί να σι πώ! Τότι ήταν πόφαγα κι του μπιρντάχ΄ κι του θυμούμι ακόμα!

Η παλιά η Βιβλιουθήκ΄ τς Κόζιαν'τς

Αδουκιέστι, ρα, ντίπ ‘ν παλιά τ’ Βιβλιουθήκ΄ πούταν παπχάτ’ ‘π του Δημαρχείου;

Τιλιφταία ‘ν έβαλαν σι όρουφουν (στα παλιά τα χασαπλιά), μα μακρά.

Ιά, ήταν κι είντην λέου παπχάτ’ κι μακρά μιά ζουή. Κι αν δέν βρίσκουνταν καμόσ΄ Ντιλιαλήδις κι Σαμπανόπουλ΄, τα τς είχιν καμαρώσ΄ τς μασκαρέτις απου νουρίς.

«Οι Πρόσφυγες στη Δυτική Μακεδονία (1941-1946)», του Θανάση Καλλιανιώτη (διδ. διατριβή)

Στην ανάρτηση αυτή δίνεται πρόσβαση στη διδακτορική διατριβή του Θανάση Καλλιανιώτη, που δέν αναφέρεται γενικά στους «πρόσφυγες», αλλα στους «Πρόσφυγες», δηλ. στους πρόσφυγες της ανταλλαγής πληθυσμών που ακολούθησε τη μικρασιατική εκστρατεία.

Ένα σκαρκιώτ΄κου μπακάλ΄κου

Δίπλα απ’ του σπίτ΄ τ’ Βαγγέλ΄ ήταν του μπακάλ΄κου τ’ Αργύρ΄, λίγου παραπάν’ του μπακάλ΄κου τ’ Θόδουρ’ κι απτικεί κι σιαπάν’ χιρνούσιν η Σκΐρκα μι τα στινά τα σουκάκια κι τα γκαλντιρίμια.

Μικρό ανθολόγιο κοζανίτικων κειμένων

Στο παρακάτω ανθολόγιο δίνονται τέσσερα κείμενα των: Αλευρά, Πιτένη και Ρεπανά.

1) Δλιά απ’ βγάν΄ δικάρις παίνισέ μι,

2) Τί εστί γάμος,

3) Ελγίνεια αχαμνά,

4) Ου Ζιουρουμήκας.

Αφιέρωμα στον Σύλλογο Κοζανιτών Θεσσαλονίκης [ΒΙΝΤΕΟ]

Ο Σύλλογος Κοζανιτών Θεσσαλονίκης «Ο Άγιος Νικόλαος» αποτελεί το θέμα αφιερώματος της εκπομπής του West Channel «Εντοπισμοί».

Η δημοσιογράφος Βάσω Αννουλίδου φιλοξενεί την πρόεδρο του Συλλόγου, Μιμή Παπαδέλη-Παπαναστασίου, που μιλάει για τον Συλλόγο, οι απαρχές του οποίου χάνονται στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, και για το περιοδικό «Ελιμειακά», που δημοσιεύει ο Σύλλογος αδιάλειπτα απο το 1982 υπο τη διεύθυνση του Στράτου Ηλιαδέλη.

«Τριάντα χρόνια Ελιμειακά», του Στράτου Ηλιαδέλη

Στη μεταπολεμική εποχή, η απουσία ενός περιοδικού που να προβάλλει τον πολιτισμό του ευρύτερου δυτικομακεδονικού χώρου αποτελούσε μια πηγή μόνιμου προβληματισμού.

Η σκέψη μιας τέτοιας έκδοσης ωρίμασε με τα χρόνια και τελικά το Μάιο του 1982, με μια παράτολμη απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του Συλλόγου Κοζανιτών Θεσσαλονίκης, υπό την προεδρία του Γιάννη Βλιαγκόφτη, πρωτοδημοσιεύτηκαν τα Ελιμειακά, που έμελλε να δικαιώσουν τον «παράλογο» ενθουσιασμό των μελών του Συλλόγου.

Ο δείκτης ενεργητικού παρατατικού -ν-

Η παρούσα εργασία ασχολείται με την ερμηνεία του τύπου ήξιρνα, που χρησιμοποιείται απο ιδιώματα της Δυτικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας αντί για τον τύπο ήξιρα {ήξερα} και αποτελεί ένα μόνο δείγμα ενός ευρύτερου φαινομένου, κατα το οποίο έχουμε μιά ασυνήθιστη κατανομή του -ν-: απαντά στον παρατατικό του ξέρω, ενώ ο ενεστώτας του παίρνω στα ίδια ιδιώματα έχει τη μορφή παίρου, δηλ. μπορούμε να πούμε οτι το -ν- μοιάζει να μετακινείται απο τον ενεστώτα του παίρνω στον παρατατικό του ξέρω.

Καλιανιώτικο γλωσσάρι

Στην παρούσα ανάρτηση δίνεται το σύντομο καλιανιώτικο γλωσσάρι απο την εργασία του διαχειριστή για το ιδίωμα της Αιανής Κοζάνης, που δημοσιεύτηκε στα Ελιμειακά.

«Η επαρχία Κοζάνης μέσα απο τον εκλογικό κατάλογο του 1920», του Γιάννη Γκλαβίνα

Ο Γιάννης Γκλαβίνας παρουσιάζει την εικόνα της επαρχίας Κοζάνης, όπως αυτή αντανακλάται στον εκλογικό κατάλογο του 1920.

Παρουσιάζονται αριθμητικά δεδομένα που αφορούν την πληθυσμιακή σύνθεση της επαρχίας Κοζάνης και την κατανομή των επαγγελμάτων ανα πληθυσμιακή ομάδα.

«Μπαλίτ΄κα κι σιουρδίτ΄κα (Ι)», του Δημήτρη Βούρκα

Ιπρουψές βρίσκου τουν Καλιάκου (είχα πουλύν κιρό να τουν ιδώ). Ου Καλιάκους είνι κι ψίχα σόι μ’· είχιν σαργκί μι ζαρζαβάτια στου Μισκιάθκου (στου παζάρ΄, απούταν σκιπασμένου μι τζίγκ΄ κι αρά κι πού είχιν για χουρίσματα μακαβάδις). έπιζιν κι ψίχα μπάλα (σν Ιλπίδα) αντάμα μι τουν Λάζου τουν Καλώτα (προυτού ου Λάζους πααίν΄ στουν Μακιδουνικό).