«Κοζανιτολόγιο: Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (2017)», του Χριστόδουλου Χριστοδούλου

Με τον τόμο αυτό παραδίδεται στη δημοσιότητα το Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (ΛΚΙ), το λεξικό του βόρειου ιδιώματος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην πόλη της Κοζάνης.

Το ΛΚΙ αποτελεί το πρώτο του είδους του για τα κοζανίτικα και βλέπει το φώς της δημοσιότητας δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου αυτοτελούς κοζανίτικου γλωσσαρίου, που είχα την τιμή και τη χαρά να δημοσιεύσω με τη χρηματοδοτική στήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης.

Πέντε κοζανίτικα κείμενα του Λάζου Κουζιάκη

Στην ανάρτηση αυτή παρουσιάζεται η τελευταία επεξεργασία πέντε κειμένων του Λάζου Κουζιάκη:

[1] Σκΐρκα, [2] Ου θέρους, [3] Ου τρύγους, [4] Τα καζάνια & [5] Ου Βαγγέλτς ου σαλπιγκτής.

Τα κείμενα είναι γραμμένα στο ιδίωμα της πόλης της Κοζάνης και πρωτοδημοσιεύτηκαν στο βιβλίο του συγγραφέα το 2008, ενώ την επεξεργασία-τους επιμελήθηκε για το Κοζανιτολόγιο ο διαχειριστής.

Τρία κοζανίτικα κείμενα του Γιάννη Βανίδη

Στις 13 Φεβρουαρίου 2015 δημοσιεύτηκαν στο Κοζανιτολόγιο τρία επεξεργασμένα κείμενα του Γιάννη Βανίδη:

[1] Η γκουρτσιά, [2] Αγγλογερμανικά & [3] Η αρμιά.

Τα κείμενα είναι γραμμένα στο ιδίωμα της πόλης της Κοζάνης και την επεξεργασία τους επιμελήθηκε για το Κοζανιτολόγιο ο διαχειριστής, Χριστόδουλος Χριστοδούλου.

«Τί εστί γάμος», του Νάση Αλευρά

Ιέκατσαν ουόλ΄ στα θρανία κι στρώθκαν για του γράψιμου. Κι για να τς δουκιμάσν οι τρανοί, άν ιέκαμναν για του ληξιαρχείου, τς ιέβαλαν να γράψν ιένα ψίχα δύσκουλου ρώτ΄μα: Τί ιστί γάμους;

«Δλιά απ' βγάν΄ δικάρις παίνισέ μι», του Νάση Αλευρά

- Δέν τα κάμνου χάζ΄ ιγώ τα «Ζήτου!» κι τα «Μπράβου!». Ιγώ χαλέβου να γλέπου καμιά προυκουπή κι τότις να σι πινέσου. Μι σιουρδίτ΄κα χουριό δέ γιένιτι, ούδι χαΐρ΄ κι προυκουπή γλέπς...

- Άκσι, να σι πώ: άμα δέν ήταν κι οι σιούρδ΄, δέν τα φαίνουνταν οι γνουσ΄κοί...

- Τώρα ουμίλ΄τσις καλά κι μακάρ΄ να σι δώσ΄ φώτισ΄ ου θός, να βάλτς κι’ ισύ μπυαλό. Αμήν!

«Ου Βαγγέλτς ου σαλπιγκτής», του Λάζου Κουζιάκη

Είιδιν κι απούιδιν απ’ δέ γένουνταν τίπουτα, σ΄κώθκιν κι πάει σν αξαδέρφη τς, ‘ν Τσιάτσια. Ξακουσμέν΄ προυξιν.τού: είχιν αρραβουνιάσ΄ κι παντρέψ΄ τη μσή τ’ Σκΐρκα.
Τάπαν τί είχαν να πούν κι απτικείν΄ ‘ν ώρα ανάλαβιν η Τσιάτσια να αρραβουνιάσ΄ του Βαγγέλ΄, ή μι του καλό, ή μι του ζόρ΄. Καταφιρτζού ήταν: έφκιασιν τόσις κι τόσις προυξινιές. Στουν αμψιό τς χανα σκουντάψ΄;

«Ελγίνεια αχαμνά», του Ζ. Πιτένη

Σκατά έχτι κισείς στο Αγγλία! Δυό αχαμνά είχιν ου Κουλουκουτρών.τς κι τάχουμι ιδώ! Ισείς πού στουν κόρακα τα βρήκιτι στο Αγγλία;; Ικτός άν ου μακαρίτς είχιν... τέσσιρα αχαμνά κι σας άφκιν κισάς στο Αγγλία τ’ άλλα τα δυό!

«Ου τρύγους», του Λάζου Κουζιάκη

Ήρθιν ου Αύγουστους, σώθκαν κι τ’ αλώνια, ιέμασιν ου κόσμους τα γιννήματα κι άμα τσάκσιν λίγου η ζέστα, χίρσαν στ’ αμπέλια να παρδαλίζν τα σταφύλια.

Οι ντραγαταίοι ταίριασαν τς καλύβις κι τς φλάχτρις στα ψηλότιρα τα δέντρα, να μπουρούν να γλέπν όσου μακρύτιρα γένιτι. Ανάρια τα κούτσουρα μ΄ ασπρούσ΄κις μέσ’ στ’ αμπέλια, να μην τα σ΄μαδέβ΄ εύκουλα ου κλέφτς....................

«Ιγώ ποιός είμι;», της Άννας Ρεπανά

Ου Νάννους κι ου Κουκόλτς ήταν γειτόν΄ κι φίλ΄ καλοί. Αμα ήταν ψίχα μιρακλήδις σην κούπα κι στου ξινύχτ΄: πάσα βραδά τς μκρές τς ώρις γυρνούσαν στα σπίτια τς κι όλου μιτζμέν΄!

Μι τς φουνές κι τα τραγούδια τς ξισιούκουναν του μαχαλά, ανταριάζουνταν οι νοικουκυραίοι, ξυπνούσαν οι μπάμπις κι οι πάππ΄, λαχταρνούσαν τα μκρά κι χιρνούσαν να κλαίν.

«Ου θέρους», του Λάζου Κουζιάκη

Βαρύς ου χειμώνας στουν τόπου μας κι μακρύς: κρύου πουλύ κι χιόν΄, φτώχια κι προυκουπή ντίπ! Όλα λειψά κι δύσκουλα κι’ ου κόσμους μαζουμένους μέσα: καρτιρούσαν πότι τα γιλάσ΄ ου Μάρτς, ν’ απλώσ΄ του κουρμί-τ’ ου πάσα ένας, ν’ ανοίξν οι δλιές, να φάει ψίχα ζιστό ψουμί.

Χαραή-χαραή, έβγιναν οι άντρ΄ στου προυσήλιου κι συζητούσαν ότ΄ γένουνταν κι δέ γένουνταν. Ανάφιρναν του ένα, ήλιγαν τ’ άλλου κι στουν πάτου σταματούσαν όλ΄ στουν καλό τουν λόγου: Πότι ταρθεί ου κιρός να κινήσουμι για τουν κάμπου τς Λάρσας, να πάμι στουν θέρου;

«Τα καζάνια», του Λάζου Κουζιάκη

Σώθκιν ου τρύγους, ιέβαλαν οι νοικουκυραίοι τα κρασιά στα βαένια μέσα στα μπουντρούμια, χίρσαν να βράζν κι να μουσκουβουλάει του κάθι σπίτ΄ κι όλους ου μαχαλάς. 

Για να σουθεί καλά η χρουνιά, μιά δλιά είνι ακόμα να φκιάσ΄ ου κάθι νοικουκύρς. Πότι είκουσ΄, πότι τριάντα μέρις, βράζν τα κρασιά κι τα τσίπουρα κι άμα σταματήσν, τα σκιπάζν καλά κι κουντά τ’ Αη Φίλ΄ππα (τότι απ’ βάνν οι νοικουκυρές ‘ν αρμιά για τα γιαπράκια) ανοίγν τα καζάνια κι κρατούν ώς τα Χρστούιννα...

«Το ανέκδοτο ημερολόγιο του παπα-Νικόλα Κουκόλη απ' το Λιμπόχοβο της Δυτικής Μακεδονίας (1817-1926)», του Γιάννη Τσάρα

Γιάννης Τσάρας, Το ανέκδοτο ημερολόγιο του παπα-Νικόλα Κουκόλη απ' το Λιμπόχοβο της Δυτικής Μακεδονίας (1817-1926): όγδοο τεύχος του περιοδικού «Μακεδονικά» (της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών) του 1968 (σελ. 257-322).

Η παλιά η Βιβλιουθήκ΄ τς Κόζιαν'τς

Αδουκιέστι, ρα, ντίπ ‘ν παλιά τ’ Βιβλιουθήκ΄ πούταν παπχάτ’ ‘π του Δημαρχείου;

Τιλιφταία ‘ν έβαλαν σι όρουφουν (στα παλιά τα χασαπλιά), μα μακρά.

Ιά, ήταν κι είντην λέου παπχάτ’ κι μακρά μιά ζουή. Κι αν δέν βρίσκουνταν καμόσ΄ Ντιλιαλήδις κι Σαμπανόπουλ΄, τα τς είχιν καμαρώσ΄ τς μασκαρέτις απου νουρίς.

Του ρακουκάζανου

Η Σκΐρκα έχ΄ πουλλά καζάνια: κάθι πέντι μι δέκα σπίτια είνι κι απου ένα· λίγου μακρύτιρα απ’ του κάθι σπίτ΄ -πότι σι κάνα υπόστιγου στουν μπαχτσέ, πότι σι καμιά παλιά αχιρώνα (χουρίς πράγματα άλλα μέσα)- είνι στημένα κι καρτιρούν κάθι χρόνου οι νοικουκυραίοι ναρθούν οι μέρις για να τ’ ανάψν.

«Τα τουρκικά σχολεία των Καϊλαρίων (Πτολεμαΐδας) και της περιφέρειάς τους κατα το σχολικό έτος 1913-14», του Πασχάλη Βαλσαμίδη

Πασχάλης Βαλσαμίδης, Τα τουρκικά σχολεία των Καϊλαρίων (Πτολεμαΐδας) και της περιφέρειάς τους κατα το σχολικό έτος 1913-14: τριακοστό τρίτο τεύχος του περιοδικού «Μακεδονικά» (της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών) του 2003 (σελ. 255-79).

Δυτικομακεδόνικοι σλαβισμοί (4ο μέρος)

Η μελέτη αφορά τις γλωσσικές επαφές των νεοελληνικών διαλέκτων και αναφέρεται στα σλάβικα δάνεια των ελληνικών ιδιωμάτων της Δυτικής Μακεδονίας και του ευρύτερου βορειοελλαδικού χώρου.

Το τέταρτο μέρος περιλαμβάνει το λημματολόγιο από το λήμμα «σ΄κράπα» μέχρι το λήμμα «χράπα», την εισαγωγή, τις συντομογραφίες (με τη βιβλιογραφία) και τα στοιχεία της μεταγραφής.

«Ποίοι οι γλωσσοκτόνοι», του Γιάννη Χάρη

Παρά τα όσα κοινά χαρακτηριστικά μπορεί να διαθέτει κανείς με τον πατέρα του, τον παππού του, τον προπάππου του κ.ο.κ., όσο πιό πίσω πάει, τόσο πιό διαφορετικός εντέλει είναι: το ίδιο αίμα, το ίδιο DNA κλπ., μόνο θεωρητική ισχύ έχουν.

«Ποιός φαντώνει; Πώς κουμπίζεται; Τί φτίζει;», του Νίκου Σαραντάκου

Σε αυτή την ανάρτηση αναδημοσιεύεται ένα άρθρο του Νίκου Σαραντάκου για το πρόθημα ξε-.

Ένα σκαρκιώτ΄κου μπακάλ΄κου

Δίπλα απ’ του σπίτ΄ τ’ Βαγγέλ΄ ήταν του μπακάλ΄κου τ’ Αργύρ΄, λίγου παραπάν’ του μπακάλ΄κου τ’ Θόδουρ’ κι απτικεί κι σιαπάν’ χιρνούσιν η Σκΐρκα μι τα στινά τα σουκάκια κι τα γκαλντιρίμια.

Μικρό ανθολόγιο κοζανίτικων κειμένων

Στο παρακάτω ανθολόγιο δίνονται τέσσερα κείμενα των: Αλευρά, Πιτένη και Ρεπανά.

1) Δλιά απ’ βγάν΄ δικάρις παίνισέ μι,

2) Τί εστί γάμος,

3) Ελγίνεια αχαμνά,

4) Ου Ζιουρουμήκας.