«Κοζανιτολόγιο: Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (2017)», του Χριστόδουλου Χριστοδούλου

Με τον τόμο αυτό παραδίδεται στη δημοσιότητα το Λεξικό του Κοζανίτικου Ιδιώματος (ΛΚΙ), το λεξικό του βόρειου ιδιώματος που χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στην πόλη της Κοζάνης.

Το ΛΚΙ αποτελεί το πρώτο του είδους του για τα κοζανίτικα και βλέπει το φώς της δημοσιότητας δεκατέσσερα χρόνια μετά την έκδοση του πρώτου αυτοτελούς κοζανίτικου γλωσσαρίου, που είχα την τιμή και τη χαρά να δημοσιεύσω με τη χρηματοδοτική στήριξη της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Κοζάνης.

Διαλεκτικά λημματολόγια

Τί σημαίνει λημματολόγιο, τί σημαίνει γλωσσάρι και σε τί διαφέρει απο ένα λεξικό;

Για ένα ιδίωμα όπως τα κοζανίτικα τί είναι προτιμότερο: το γλωσσάρι ή το λεξικό;

Γενικότερα, όταν κάποιος μαζεύει γλωσσικό υλικό, ποιές απο τις λέξεις ενός ιδιώματος που συναντάει θα πρέπει να καταγράψει;

Μικροβαλτινό λεξιλόγιο

Η παρούσα συλλογή βασίστηκε στο βιβλίο με τον τίτλο Μικροβάλτου περιλειπόμενα, έργο του αρχιμανδρίτη Νικηφόρου, κατα κόσμον Νικολάου Μανάδη, που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μικρόβαλτο.

Ο συγραφέας βασιζόμενος στην προσωπική του συλλογή και τις αφηγήσεις της μητέρας του συνέταξε ένα έργο που όχι μόνο έχει μεγάλη ιστορική και λαογραφική αξία για το Μικρόβαλτο και τη γύρω περιοχή, αλλά έχει μεγάλη αξία και απο γλωσσική άποψη, καθώς το δεύτερο μέρος του είναι γραμμένο σχεδόν αποκλειστικά στο μικροβαλτινό ιδίωμα.

«Η Θιρμανιάης κι του μπλάρ΄», του Θανάση Καραγιάννη

...τουν παρόμοιαζαν «Θιρμανιάη», γιατί όνdηρ’ μέρα  έβριζι Γαμώ τα θιρμανάκια-τ’!

Μόλις ξύπνησι, άναψι [τ’] τζιbούκα, κατέφκι στ’ αχούρ΄, σαμάρουσι d’ Gέσα, ‘μ bέρασι του καπίστρ΄ στου κιφάλ΄, ‘ν έβγαλι απ’ τ’ αχούρ΄ τραβγιούνdα του καπίστρ΄.......................

Δυτικομακεδόνικοι σλαβισμοί

Η εργασία εξετάζει τον δανεισμό σλάβικων λέξεων από τα ελληνικά ιδιώματα της Δυτικής Μακεδονίας.

Η έρευνα είναι εξαντλητική για το ιδίωμα της (πόλης της) Κοζάνης, για το οποίο καταγράφονται 105 σλάβικα δάνεια (σλαβισμοί).

Επίσης, έχουν ληφθεί υπόψιν σλαβισμοί απο βόρεια ιδιώματα εκτός της Δυτικής Μακεδονίας, δηλ. απο την υπόλοιπη Μακεδονία, τη Θράκη, τη Θεσσαλία και την Ήπειρο.

Το κοζανίτικο "κλουσαρά" και ο σχηματισμός του

Πώς σχηματίζεται το κοζανίτικο κλουσαρά και τι σχέση έχει με το κλειδαριά;

Τι σχέση έχουν οι λέξεις εικοσάρης, εικοσαριά και εικοσάρι;

Είναι ουσιαστικά ή επίθετα; Σχηματίστηκαν ταυτόχρονα ή σε διαφορετικό χρόνο;

Συλλογή λεξιλογικού υλικού

Η μελέτη αφορά τη λεξικογραφία των νεοελληνικών διαλέκτων και ιδιαίτερα τις λεξικογραφικές εργασίες που αναφέρονται σε ιδιώματα όπως της Κοζάνης, της Λόσνιτσας (Γέρμα) Καστοριάς, του Καταφυγίου Κοζάνης, της Ορεινής Πιερίας και της Κρήτης.

Διευκρινίζεται το περιεχόμενο των όρων γλωσσάρι και λεξικό και επισημαίνονται οι ανάγκες της συλλογής γλωσσικού υλικού τοπικών ιδιωμάτων.